به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «گلستان ما»، در عصر انفجار اطلاعات و بحران اعتماد، هیچ رابطهٔ دوجانبه‌ای به اندازهٔ تعامل میان متخصصان روابط‌عمومی و خبرنگاران در تعیین کیفیت و میزان اثرگذاری جریان اطلاع‌رسانی، انتقال پیام و روایت گری رسانه‌ای نقش ندارد. این دو قطب، اگرچه ذاتاً مکمل یکدیگرند، اما متأسفانه در برخی از موارد، به دلیل فقدان درک مشترک و احترام متقابل حرفه‌ای، به موضع‌گیری‌های تقابلی روی می‌آورند. نتیجه، چیزی جز کاهش ضریب اعتماد مخاطب، انتشار اطلاعات ناقص و آسیب به منافع عمومی نیست.

این یادداشت، به پاس هفدهم مرداد، سالروز شهید محمود صارمی و روز خبرنگار و برآمده از سال‌ها تجربهٔ زیستهٔ نویسنده در هر دو عرصهٔ روابط‌عمومی و خبرنگاری، در صدد تبیین ریشه‌های این شکاف و ارائهٔ راهکارهای عملی برای تبدیل رابطه از «تقابل» به «هم‌افزایی» است. با توجه به این اهمیت که رهبر شهید فرموده اند: امروز توانایی رساندن پیام و روایت واقعیت، از ابزارهای نظامی مهم‌تر و بسیار فراتر است:

۱. روابط‌عمومی و خبرنگاران؛ دو رکن جدایی‌ناپذیر انتقال اخبار و اطلاع‌رسانی

برخی روابط‌عمومی‌ها خبرنگاران را صرفاً «مخاطب ویژه» می‌بینند و متأسفانه در برخی از موارد، خبرنگاران نیز روابط‌عمومی را «دربان اخبار» تلقی می‌کنند. هر دو نگاه، ناقص و آسیب‌زا است. واقعیت این است که:

· روابط‌عمومی بدون شناخت عمیق از نیازها، ددلاین‌ها و سبک کاری خبرنگاران، به دستگاهی تشریفاتی و خدمات عمومی تبدیل خواهد شد که کارآمدی خود را در عرصهٔ اطلاع‌رسانی از دست می‌دهد.
· خبرنگار نیز بدون درک چارچوب‌های قانونی، محدودیت‌های عملیاتی و فرایندهای تصمیم‌گیری در سازمان‌ها، متأسفانه در برخی از موارد به سطح یک «سوژه‌یاب سطحی» تنزل می‌یابد.

پس نخستین گام در مسیر تحقق «درک متقابل»، پذیرش این اصل مسلم است که روابط‌عمومی و خبرنگاران، دو حلقهٔ زنجیرهٔ تولید و انتشار آگاهی‌بخشی عمومی هستند و هیچ‌یک بدون دیگری، به تنهایی کارایی لازم را ندارد.

۲. آسیب‌شناسی تعاملات موجود؛ چرا فاصله ایجاد می‌شود؟

بر اساس مشاهدات میدانی و تعامل مستمر با ده‌ها سازمان و خبرگزاری، مهم‌ترین موانع درک متقابل را می‌توان در دو سمت زیر دسته‌بندی کرد:

الف) کاستی‌های رفتاری از سوی روابط‌عمومی‌ها:

· نگاه ابزاری به خبرنگار (استفاده صرفاً برای پوشش رویدادهای تشریفاتی)
· تحویل داده‌های خام و بدون تحلیل به جای ارائهٔ بستهٔ اطلاعاتی غنی
· واکنش‌محوری به جای راهبرد ارتباطی بلندمدت
· ترس از شفافیت و پاسخ‌گویی، حتی متأسفانه در برخی از موارد که مجوز قانونی وجود دارد

ب) کاستی‌های رفتاری از سوی خبرنگاران:

· نگاه امنیتی یا تشکیک‌آمیز به تمامی انگیزه‌های سازمانی
· بی‌توجهی به زمان‌بندی و فرایندهای داخلی تصمیم‌گیری
· اصرار بر افشاگری‌های فاقد اولویت، بدون درنظرگرفتن پیامدهای اجتماعی
· غفلت از مسئولیت اجتماعی خبر در کنار رسالت نقدگری

۳. احترام حرفه‌ای؛ شاخص اصلی اعتباربخشی به تعاملات

احترام حرفه‌ای، فراتر از یک شعار اخلاقی، یک راهبرد کارآمد برای افزایش ضریب نفوذ پیام و کاهش هزینه‌های ارتباطی است. مصادیق عینی آن عبارتند از:

· ارزش‌گذاری به وقت حرفه‌ای خبرنگار؛ از طریق ارسال بیانیه‌های دقیق، مستند، به‌موقع و فاقد ابهام
· احترام به تولیدات فکری خبرنگار؛ از طریق ارائهٔ داده‌های شفاف و پاسخگویی صریح، نه با کلیشه‌های اداری
· مدیریت هوشمندانهٔ بحران؛ با پرهیز از سکوت مطلق و نیز پرهیز از شتاب‌زدگی در انتشار اطلاعات ناقص
· حل اختلافات در پشت صحنه؛ با گفت‌وگوهای خصوصی، مستند و مبتنی بر شواهد، نه از طریق مکاتبات اداری خشک یا افشای عمومی تنش‌ها

۴. بستهٔ راهبردی پیشنهادی برای تحقق پل ارتباطی پایدار

نویسنده به عنوان عضوی از انجمن متخصصان روابط‌عمومی ایران و کنشگری که همواره در تعامل مستقیم با خبرنگاران بوده، راهکارهای ذیل را برای نهادینه‌سازی درک متقابل پیشنهاد می‌کند:

۱. تشکیل شورای همکاری مشترک متشکل از نمایندگان انجمن روابط‌عمومی و صنوف خبرنگاران برای تدوین و به‌روزرسانی «منشور اخلاقی تعاملات».
۲. برگزاری دوره‌های آموزشی معکوس؛ یعنی خبرنگاران از چالش‌های درون‌سازمانی برای متخصصان روابط‌عمومی بگویند و برعکس.
۳. تصویب آیین‌نامهٔ دسترسی هوشمندانه به اطلاعات در سازمان‌های بزرگ، با هدف شفاف‌سازی و کاهش هزینه‌های تحقیق و بررسی برای خبرنگاران.
۴. راه‌اندازی تالارهای گفت‌وگوی غیررسمی (همچون نشست‌های ادواری قهوه و خبر) برای کاهش فاصلهٔ ساختاری و افزایش سرمایهٔ اجتماعی.
۵. تکریم کرامت انسانی؛ با این نگاه که در دو سوی خط ارتباطی، انسان‌هایی با انگیزه، دغدغه و مسئولیت‌پذیری حرفه‌ای حضور دارند.
۶. ارائهٔ گزارش سالانهٔ شفافیت توسط سازمان‌های بزرگ به خبرنگاران معتمد، به‌عنوان اقدامی پیشگامانه برای بازسازی اعتماد.

۵. جمع‌بندی؛ از تقابل تا هم‌افزایی به نفع افکار عمومی

جامعهٔ امروز، بیش از هر زمان دیگری به اطلاعات دقیق، مستند، سریع و امیدبخش نیازمند است. تحقق این مهم، تنها در سایهٔ تعاملی پایدار، مبتنی بر درک متقابل و احترام حرفه‌ای میان روابط‌عمومی و خبرنگاران ممکن خواهد شد. سازمان‌هایی که روابط‌عمومی خود را به‌عنوان «همکار راهبردی» خبرنگاران تعریف می‌کنند، نه تنها کیفیت محتوای تولیدی خود را ارتقا می‌دهند، بلکه در مواجهه با بحران‌های رسانه‌ای، با سرعت و دقت بیشتری عمل می‌کنند.

ادامهٔ رویهٔ فعلی مبتنی بر سوءظن، واکنش‌های سلیقه‌ای و نگاه ابزاری، متأسفانه در برخی از موارد به بهای از دست رفتن سرمایهٔ ملی «اعتماد» تمام خواهد شد.

این قلم، که در هر دو سوی این میز سال‌ها تجربه اندوخته، صادقانه اعلام می‌دارد:

«روابط‌عمومی و خبرنگار، رقیب یکدیگر نیستند؛ بلکه مکمل هم در مسیر روایت صادقانه، عمیق و مسئولانه از واقعیت‌های جامعه هستند.»

امید که این یادداشت، نقطه‌آغازی باشد برای بازنگری در مناسبات حرفه‌ای و حرکت به سمت هم‌افزایی که ثمرهٔ آن، جز آگاهی بیشتر و مشارکت عمومی مؤثرتر نخواهد بود.

محمدرضا بهرامی
عضو انجمن متخصصان روابط‌عمومی ایران و کنشگر فعال رسانه‌ای
گرگان، مرداد ۱۴۰۵